Programma kinderen met astma

Inleiding
Dit programma heeft betrekking op kinderen met astma van de leeftijd van 4 tot 16 jaar. Bij jongere kinderen kan de diagnose astma meestal niet met zekerheid gesteld worden.
De behandeling wordt gegeven in groepjes van maximaal 4 kinderen. Na de intake is de duur van het programma 12 weken.
Dit programma is gebaseerd op de KNGF-richtlijn ‘Astma bij kinderen’. Er is gekozen voor een programma om transparantie te geven over de zorgverlening voor patiënten, verwijzers en zorgverzekeraar. Er is gekozen voor kleine groepen om het saamhorigheidsgevoel te stimuleren van lotgenoten zodat de motivatie tot actief handelen wordt vergroot.
Het zorgprogramma ‘Kinderen met Astma’ beschrijft het diagnostisch en therapeutisch proces bij kinderen met astma. De behandelaars hebben specifieke deskundigheid op het gebied van:

De ontwikkeling van de luchtwegen van het kind in het algemeen;

De medische behandeling van astma;

Therapietrouw en zelfmanagement bij kinderen en ouders;

Het behandelen van kinderen met verminderde inspanningstolerantie en pulmonale problemen;

Pedagogische en didactische kennis en vaardigheden.

Afbakening astma
Astma is een recidiverende aanvalsgewijs optredende bronchusobstructie met als symptomen kortademigheid, hoesten en/of piepen op basis van verhoogde gevoeligheid van de luchtwegen specifieke (allergene) en niet-specifieke prikkels (o.a. virale luchtweginfecties, inspanning, rook, stof, mist, kou), met als pathologisch substraat een chronische ontstekingsreactie.

Epidemiologische gegevens
De prevalentie van astmasymptomen bij kinderen in Nederland tot een leeftijd van 15 jaar loopt uiteen van 8-16% voor ‘piepen op de borst’ en van 8-14% voor ‘kortademigheid’. Luchtwegsymptomen komen vaker voor bij jongens dan bij meisjes. Astma is de meest voorkomende chronische aandoening bij kinderen jonger dan 17 jaar.

Prognostische factoren
Prognostische belemmerende factoren die het waarschijnlijker maken dat astma persisteert of op latere leeftijd weer terugkomt zijn o.a.: een ernstig gestoorde longfunctie en een ernstige vorm van astma op vroege kinderleeftijd

Verwijzing
Kinderen kunnen telefonisch aangemeld worden bij de praktijk ‘kinderfysiotherapie Meurs’. Hiervoor is geen verwijzing nodig van de huisarts of specialist. Voor de kinderfysiotherapeut is het noodzakelijk over de relevante psychosociale en medische gegevens te beschikken. Dit omvat: de ernst van de aandoening, recente informatie over longfunctieonderzoek en auscultatiebevindingen. Bij onvoldoende verwijsgegevens neemt de kinderfysiotherapeut contact op met de huisarts of specialist. Een optimale medicamenteuze instelling is een voorwaarde voor behandeling volgens dit programma.
Astma kan ertoe leiden dat een kind achterblijft bij leeftijdsgenoten (participatieproblemen). Dit programma is geïndiceerd als er sprake is van:

Stoornissen in inspanningstolerantie en/of angst voor bewegen in relatie tot beperkingen in (inspannings)activiteiten en participatieproblemen;
Verminderde ademvoorwaarden;
Problematische sputumklaring;
Problemen in de therapietrouw en/of het zelfmanagement.

Diagnostisch proces
Anamnese
Tijdens de anamnese wordt ingegaan op: klachten, allergieën, inspanningstolerantie, ademvoorwaarden, sputumklaring, therapietrouw en zelfmanagement.

Onderzoek
Algemene inspectie/observatie van houding en beweging;
Specifieke inspectie/observatie: adempatroon, hoesten, thorax, maximale expiratie, effectiviteit van huff-techniek en PLB;
Metingen: maximale thoraxexcursies, maximale thoracale extensie, spierkracht (ondersteunende) ademmusculatuur, spierlengte ademmusculatuur, maximale belastingtest (Bruce-test), mate van benauwdheid tijdens inspanning op Borgschaal, piekstroom voor en na inspanning.

Analyse

Welk(e) probleemgebied(en) staan op de voorgrond: stoornissen samenhangend met astma, beperking in of angst voor activiteiten, participatieproblemen?
Wat is de prognose?
Zijn de aanwezige probleemgebieden beïnvloedbaar door kinderfysiotherapie en in welke mate?
Is kinderfysiotherapie voor het kind geïndiceerd?
Kan het worden behandeld volgens het programma?

Behandelplan
Er wordt in overleg met het kind en/of ouders individuele behandeldoelen en een behandelplan opgesteld.

Therapeutisch proces
Algemene doelstelling
De algemene doelstelling is het ontwikkelen van plezier in bewegen, het begeleiden van het kind in het thuis actief zijn en het verminderen van de risicofactor ‘inactieve leefstijl’. Het kind dient deze bewegings- en/of inspanningsactiviteiten te integreren in ADL.
Behandeldoelen
Het bevorderen van de therapietrouw en zelfmanagement;
Het verbeteren van de inspanningstolerantie;
Het verbeteren van de ademvoorwaarden;
Het bevorderen van de sputumklaring.
Evaluatie
Naast een ‘continue’ evaluatie gedurende de behandeling vindt na zes weken een uitgebreide tussentijdse evaluatie plaats. Ook aan het eind van de behandeling wordt geëvalueerd.
0-meting, tussentijdse evaluatie en eindevaluatie:

Standaardvraagstelling Kwaliteit van Leven (2005);
Maximale inspanning (Bruce-test);
Mate van benauwdheid tijdens inspanning d.m.v de Borgschaal;
Inspanningsvermogen en reactie op inspanning d.m.v. meting van de piekstroom;
Maximale thoraxexcursies met meetlint;
Maximale thoracale extensie met meetlint;
Spierkracht (ondersteunende) ademmusculatuur met functionele spierkrachttest;
Spierlengte ademmusculatuur met goniometer.

Nazorg
Tijdens de behandeling krijgen kind en ouders voorlichting en worden gestimuleerd om na afloop van de behandeling zelf te blijven bewegen, sporten of trainen.
Behandelruimte
De groepsbehandelingen van maximaal 4 kinderen zullen plaatsvinden op de woensdagmiddagen afwisselend in Vinkhuizen (gymzaal aan de Agaatstraat 16) en in Paddepoel (trainingzaal van Fysiotherapie Negentig aan de Zonnelaan 26).

Literatuur

De KNGF-richtlijn is ontwikkeld conform de ‘Methode voor Richtlijnontwikkeling en Implementatie’. Het therapeutisch proces is bijna uitsluitend gebaseerd op wetenschappelijke evidentie over de periode 1990-2004. Indien er geen wetenschappelijk bewijs voorhanden was, is er een aanbeveling geformuleerd op basis van consensus.
De literatuurlijst is op te vragen bij ondergetekende.

Marloes Meurs MSc, kinderfysiotherapeut